Analiza ankiety o tanatoturystyce

ankieta

Jakiś czas temu przeprowadzałam ankietę dotyczącą ogólnie rzec ujmując tanatoturystyki (o tym czym jest tanatoturystyka można poczytać w notce pt „O tanatoturystyce słów kilka”.
Link do ankiety przez pewien okres czasu ‘wisiał’ również na Cmentarologu i wiem, że wśród Czytelników znaleźli się chętni do jej uzupełnienia, za co ślę podziękowania 🙂 Wnioski z uzyskanych wyników zostaną zawarte w pracy magisterskiej pt „Przestrzeń sepulkralna jako przestrzeń turystyczna na przykładzie Szczecina i okolic”.

Obiecałam jednak, że wyniki ankiety umieszczę także tutaj, co też właśnie czynię. W wersji dość prostej, bezwykresowej, z moimi małymi uwagami 🙂 Powiem Wam, że ogólny rezultat napawa mnie swego rodzaju optymizmem (choć badania przeprowadzone zostały na niewielkiej liczbie respondentów), gdyż odwiedzanie tanatoturystycznych miejsc jest w oczach ankietowanych traktowane jako lekcja historii, poznanie dziedzictwa kulturowego, a nie coś co należało by tępić.


Metryczka (według udziału procentowego):

Liczba respondentów: 200
Płeć: kobiety (51,5 %), mężczyźni (48,5%)
Wiek: 25-35 (38,5%), 18-24 (29,5%), 36-45 (16,5%), 46-55 (7%), powyżej 55 (7%), poniżej 18 (1,5%)
Wykształcenie: wyższe magisterskie (46%), wyższe licencjackie (23,5%), średnie (23%), inne (4%), zasadnicze zawodowe (2%), podstawowe (1,5%)
Status zawodowy: pracownik umysłowy (45%), student kierunku nie związanego z turystyką (14,5%), student turystyki (11%), pracownik fizyczny (10%), inne (10%), bezrobotny (5,5%), emeryt/rencista (4%)
Miejsce zamieszkania: woj. zachodniopomorskie (62%), inne województwo (38%)

Pyt 1. Czy spotkał/a się Pan/i wcześniej (tj. przed rozpoczęciem wypełniania tejże ankiety) z pojęciem tanatoturystyki (lub „dark tourism”) ?
a) Nie – 78 %
b) Tak – 22 %

Pyt 2. i 3. W dwóch kolejnych pytaniach należało ocenić atrakcyjność turystyczną różnego rodzaju miejsc i obiektów związanych z tanatoturystyką według skali: nieatrakcyjne, mało atrakcyjne, średnio atrakcyjne i bardzo atrakcyjne. Podział owych miejsc był dość szczegółowy, zwłaszcza w przypadku cmentarzy. Zdaję sobie sprawę, iż nie każdy wie, czym charakteryzują się poszczególne cmentarze, jakie są między nimi różnice w organizacji przestrzennej, formie nagrobków itp. Ocena tych miejsc według przyjętej skali miała mieć trochę charakter intuicyjny. Dokładne wyniki procentowe znajdziecie w tabelce poniżej, lecz w tym miejscu wypunktuje pewne wnioski:

• wśród różnych miejsc pochówków za najbardziej atrakcyjne uznano: starożytne i wczesnochrześcijańskie cmentarze oraz nekropolie królewskie (groby władców i ich rodzin). Za najmniej ciekawe uznano cmentarze dla zwierząt.
Cóż, im starszy cmentarz tym ciekawszy 🙂

Wśród cmentarzy różnych wyznań za najbardziej atrakcyjne uznano cmentarze żydowskie, zaś najmniej ciekawe – rzymskokatolickie.
Jak mniemam wynika to z faktu, że cmentarze innych wyznań niż nasze wydają się nam po prostu bardziej interesujące, bo mamy z nimi mniejszą styczność i są przez nas mniej odkryte 🙂

cmentarze wojenne z różnych okresów historycznych zostały ocenione na podobnym poziomie, nieznacznie za najbardziej atrakcyjne respondenci uznali cmentarze z okresu II wojny światowej.

Wśród różnych obiektów sepulkralnych za najbardziej atrakcyjne uznano obiekty straceń (szubienice, gilotyny, komory gazowe) oraz kaplice grobowe i mauzolea.

• Mimo tragicznej i trudnej historii związanej z obozami koncentracyjnymi ponad połowa respondentów uznała je za bardzo atrakcyjne turystycznie. Dodam od siebie, że masowa turystyka a obóz koncentracyjny trochę mi się to kłóci. Jednakże ciężko o lepsze miejsce do lekcji trudnej historii, która nigdy nie powinna się powtórzyć.

• Miejsca konfliktów zbrojnych czy słynnych katastrof nie są dla respondentów miejscami atrakcyjnymi turystycznie.

Pyt 4. Czy miejsca/obiekty stanowiące elementy tanatoturystyki mogą być Pana/i zdaniem atrakcją turystyczną ?

a) zdecydowanie tak – 52,5 %
b) tak, ale tylko niektóre miejsca/obiekty (podaj jakie) – 38,5 %
c) zdecydowanie nie – 3,5 %
d) nie mam zdania – 5,5 %

W przypadku odpowiedzi „b” respondenci wymieniali bardzo różne miejsca/obiekty bazując na tabeli z pyt. 2 i 3, jednakże ich głównym mianownikiem była historia, a zatem najczęściej pojawiały się zabytkowe cmentarze, miejsca bitew oraz obozy koncentracyjne.

Pyt 5. Czy według Pana/i w czasie wyjazdów turystyczno-krajoznawczych powinno się odwiedzać miejsca/obiekty stanowiące elementy tanatoturystyki ?

a) Tak – 83,5 %
b) nie mam zdania – 10,5 %
c) Nie – 6 %

Z kilku komentarzy dodanych przez respondentów do tego pytania wynika, iż wszystko zależy od rodzaju wyjazdu (co oczywiste) i także nie należy popadać w przesadyzm. Zgadzam się w pełni. Nawet ja podczas wyjazdów krajoznawczych nie zwiedzam tylko cmentarzy 😀

Pyt 6. Czy w czasie Pana/i wyjazdów turystyczno-krajoznawczych odwiedzał/a Pan/i miejsca/obiekty wchodzące w skład tanatoturystyki ? (w przypadku odpowiedzi pozytywnej proszę podać jakie to miejsca/obiekty według podanego kryterium podziału z pytania 2 i 3)

a) tak (jakie głównie) – 78 %
b) nie, ale chętnie odwiedzę przy kolejnych wyjazdach – 14 %
c) nie interesują mnie tego typu miejsca – 8 %

W przypadku odpowiedzi „a” respondenci zdecydowanie najczęściej podawali ujmując ogólnie – ciekawe, zabytkowe, znane cmentarze. Niektórych interesują jedynie cmentarze wojenne, innych cmentarze różnych wyznań. W odpowiedziach pojawiają się także ponownie obozy koncentracyjne i miejsca bitew. A, i zazdroszczę osobie, która zwiedzała cmentarze w Japonii 🙂

Pyt 7. Które z wymienionych poniżej miejsc z terenu Polski było celem Pana/i penetracji turystycznej?
(To pytanie było wielokrotnego wyboru, stąd podwójnie podany udział procentowy. Wyniki ułożone są od najczęściej zaznaczonej odpowiedzi).

a) krypty wawelskie w Krakowie – 71,5 % (12,2%)
b) obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau – 54 % (9,2 %)
c) Kaplica Czaszek w Kudowie Zdrój – 43 % (7,3 %)
d) Cmentarz wojenny Westerplatte – 41 % (7%)
e) Cmentarz Powązkowski w Warszawie – 38 % (6,5 %)
f) *inny obóz koncentracyjny (jaki?)………. – 31,5 % (5,4 %)
g) Cytadela w Poznaniu – 28,5 % (4,9%)
h) Inscenizacja bitwy pod Grunwaldem – 27,5 % (4,7%)
i) Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem – 26,5 % (4,5%)
j) Pomnik Ofiar Czerwca 1956 w Poznaniu – 25,5 % (4,4%)
k) *Sala tortur w zamku lub w innym obiekcie (jakim?)……….. – 23 % (3,9%)
l) *miejsce śmierci lub pochówku znanej osoby (jakiej?)………………- 22,5 % (3,8%)
m) Stary cmentarz żydowski Remuh w Krakowie – 21 % (3,6 %)
n) Cytadela w Warszawie – 19 % (3,2%)
o) Krypta Zasłużonych w kościele Paulinów na Skałce w Krakowie – 18 % (3,1%)
p) *Inne miejsce/obiekt (jakie/i?)……………… – 16,5 % (2,8%)
q) Cmentarz Rakowicki w Krakowie – 15,5 % (2,6 %)
r) Galicyjskie cmentarze z okresu I wojny światowej – 11,5 % (2%)
s) Muzeum Sztuki Cmentarnej – cmentarz żydowski we Wrocławiu – 11% (1,9 %)
t) Cmentarz żydowski przy ul. Ogrodowej w Łodzi – 9,5 % (1,6 %)
u) Wystawa portretów trumiennych w Muzeum Regionalnym w Międzyrzeczu – 7 % (1,2%)
v) *Inscenizacja innej bitwy (jakiej?) ….. – 6,5 % (1,1%)
w) *Cmentarz muzułmański (gdzie?)……..- 6 % (1 %)
x) Cmentarz-mauzoleum w Palmirach – 5,5 % (0,9 %)
y) Pomnik zamordowanych w 1981 r. górników z kopalni „Wujek” w Katowicach – 4,5 % (0,8%)
z) Muzeum Bitwy Gorlickiej w Gorlicach – 2 % (0,3%)

Zapewne część z ankietowanych krypty wawelski lub/i obóz w Auschwitz-Birkenau odwiedzała podczas jakiejś klasowej wycieczki – w moim przypadku akurat tak było 🙂 Najwyższe miejsca obu tych obiektów akurat mnie nie zaskoczyły. Chyba odrobinę zaskoczona jestem wysoką pozycją Cytadeli w Poznaniu i dość niską pozycją cmentarza Rakowickiego w Krakowie (a przecie on piękny jest :))

To dla ciekawości wypiszę co podawaliście w rubrykach, gdzie należało coś wpisać. Może podane przez Was miejsca natchną innych do ich zwiedzenia:

f) inny obóz koncentracyjny/zagłady/jeniecki: KL Stutthof, Majdanek, Police, Fort VII w Poznaniu, Sobibór, Bełżec, Treblinka, Gross-Rosen, Chełmno nad Nerem, Ravensbrück, Łambinowice, Oflag w Dobiegniewie, Stalag II Hammerstein, Żabikowo, Borne Sulinowo

k) Sala tortur w zamku lub w innym obiekcie (jakim?): Dobczyce, Słupsk, Londyn, Gdańsk, Zamek Grodziec, Niepołomice, Czorsztyn, Malbork, zamek w Darłowie, Grodno, Ogrodzieniec, Kłodzko, Ratusz Staromiejski w Szczecinie, Ratusz w Poznaniu, zamek w Gniewie, Praga, zamek nad jez. Walim, podziemia sandomierskie, Kraków, Łagów lubuski,

l) miejsce śmierci lub pochówku znanej osoby (jakiej?): podawaliście tutaj bardzoooo dużo osób, np. osoby pochowane na cmentarzu Pere Lachaise w Paryżu (H. Balzac, O. Wilde, F. Chopin, J. Morrison, E. Piaf), na cmentarzu w Zakopanem (K.Przerwa-Tetmajer, K. Makuszyński), we Lwowie (M. Konopnicka), w Krakowie (P. Skarga, M. Grechuta, Cz. Miłosz). Pojawił się oczywiście także grób Papieża Jana Pawła II, a także groby osób wojskowych (Gen. K. Świerczewski, płk. Dąbek)

p) inne miejsce/obiekt (jakie?): podawaliście tutaj także bardzoooo dużo ciekawych miejsc m.in. cmentarze w: Wadowicach, Wilnie, Pradze, Białymstoku, Poznaniu (cmentarz Zasłużonych), Krynkach, Tykocinie, Rzeszowie, Lublinie, Sopocie (żydowski), Dłusku (protestancki), całym powiecie lęborskim, szczecineckim i kujawsko-pomorskim oraz cmentarze w różnych innych miastach europejskich. Inne: krypty (Częstochowa, Gdańsk, Dąbroszyn) kurhany gockie, Łysa Góra (zwłoki księcia Jeremy), kolekcje portretów trumiennych w Muzeum Archidiecezjalnym w Gnieźnie i Poznaniu, krzyże pokutne (Stargard Szczeciński, Górny Śląsk) Mauzolea (ostatnich Piastów w Legnicy; rodziny von Moltke w Krzyżowej), pomnik upamiętniający katastrofę lotu Flash Airlines 604 w Szarm El-Szejk, Pawiak, różne miejsca zamordowania Polaków przez Hitlerowców

v) inscenizacja innej bitwy (jakiej?): bitwa o Przytór, bitwa pod Krojantami, bitwa pod Chojnicami, Bitwa nad Bzurą, Bitwa pod Wopławkami, Oblężenie Malborka, Zdobywanie Cytadeli Poznańskiej, bitwa pod Oświęcimiem, powstanie warszawskie, bitwa pod Bolimowem, Wieluń, walki o twierdzę Przemyśl, walki o twierdzę Poznań, odsiecz wiedeńska w Brzeźnie Szlacheckim, Bitwa pod Bobrujskiem, inscenizacja bitwy pod Kłuszynem, Mława

w) cmentarz muzułmański (gdzie?): Bohoniki, Kruszyniany, Karbala (Irak), kwatera muzułmańska na cmentarzu garnizonowym w Gdańsku, Sokółka, Warszawa, Ulcinj (Czarnogóra)

8. Które z wymienionych poniżej miejsc z terenu woj. zachodniopomorskiego było celem Pana/i penetracji turystycznej ?
(To pytanie było wielokrotnego wyboru, stąd podwójnie podany udział procentowy. Wyniki ułożone są od najczęściej zaznaczonej odpowiedzi.)

a) Cmentarz Centralny w Szczecinie – 54 % (17,6%)
b) Krypta Gryfitów na Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie – 43 % (14%)
c) Miejsce bitwy pod Cedynią – 27 % (8,8%)
d) Cmentarz radziecki w Bornym Sulinowie – 22,5 % (7,3%)
e) Cmentarz wojenny WP w Siekierkach – 20,5 % (6,7%)
f) Upamiętnienie walk o Wał Pomorski – 20 % (6,5%)
g) Krzyż pokutny w Stargardzie Szczecińskim – 15,5 % (5%)
h) *Tablice epitafijne w kościołach (gdzie?)………- 14,5 % (4,7%)
i) Cmentarz Żołnierzy Niemieckich w Glinnej – 14 % (4,6%)
j) Jeszcze nie zwiedzałam/em tego typu miejsc/obiektów w woj. zachodniopomorskim – 11 % (3,6%)
k) *Inny cmentarz wojenny (jaki?)…………- 10 % (3,3%)
l) Miejsce bitwy pod Sarbinowem – 8,5 % (2,8%)
m) Megality w Borkowie – 7,5 % (2,4%)
n) *Rodowe kaplice grobowe (gdzie?)………- 5,5 % (1,8%)
o) *Inne (jakie?)……………5 % (1,6%)
p) Miejsce katastrofy litewskich lotników w Pszczelniku – 4 % (1,3%)
q) Nie interesują mnie tego typu miejsca/obiekty – 3 % (1%)

To dla ciekawości wypiszę co podawaliście w rubrykach, gdzie należało coś wpisać. Może podane przez Was miejsca natchną innych do ich zwiedzenia:

h) tablice epitafijne w kościołach (gdzie?): katedra w Kamieniu Pomorskim, katedra w Szczecinie, płyta nagrobna błazna w Sownie, Szczecinek, Chojna, Kołobrzeg, Koszalin

k) inny cmentarz wojenny (jaki?): Kamień Pomorski, Gryfino, Szczecinek, Myślibórz, Goleniów, Stargard Szczeciński, Złotów, Mirosławiec, Choszczno, Wałcz, Pyrzyce

n) rodowe kaplice grobowe (gdzie?): mauzoleum rodziny Ree w Zdbowie, Bismarcków w Płotach, mauzoleum w Przelewicach

o) inne (jakie?); kurhany w Grzybicy, miejsce katastrofy Junkersa 52 w Puszczy Bukowej, cmentarze i lapidaria w Szczecinie i okolicach (Lubczyna, Kobylanka, Siadło Górne, Police, Komarowo, Uniemyśl, Strzebielewo)

9. W czym Pana/i zdaniem tkwi atrakcyjność tanatoturystyki, tj. dlaczego miejsca/obiekty związane ze śmiercią stają się celem wyjazdów turystycznych ? (max. 3 odpowiedzi)
(To pytanie było wielokrotnego wyboru, stąd podwójnie podany udział procentowy. Wyniki ułożone są od najczęściej zaznaczonej odpowiedzi).

a) stanowią element poznania historii – 88,5 % (34,7%)
b) możliwość kontemplacji, refleksji nad przemijaniem, życiem i śmiercią – 48 % (18,8%)
c) chęć/możliwość oddania hołdu zmarłym – 32,5 % (12,7%)
d) ciekawość, chęć zobaczenia czegoś nowego, innego – 31 % (12,2%)
e) atrakcyjność tkwi w ich kontrowersyjnym obliczu – 19 % (7,5%)
f) ze względu na wysoki poziom adrenaliny związany z bliskim kontaktem ze śmiercią – 11,5 % (4,5%)
g) możliwość przeżycia niezapomnianych wrażeń – 9 % (3,5%)
h) inny motyw (jaki ?)…..- 8,5 % (3,3%)
i) chęć wyróżnienia się spośród innych, ‘tradycyjnych’ turystów – 7 % (2,7%)

Wypisując inne motywy respondenci zwracali uwagę, iż cmentarze są tekstem kultury, dzięki któremu możemy poznać historię regionu, kulturę, obyczaje; możemy zachwycać się nagrobkami, które nie raz są dziełami sztuki; możemy poczuć klimat tej specyficznej przestrzeni. Dla jednego odwiedzanie takich miejsc ma związek z jego zawodowymi zainteresowaniami, dla kogoś innego są elementem geocachingu.

10. O czym Pan/i myśli będąc na miejscu związanym ze śmiercią ? (cmentarze, miejsca masowej zbrodni, miejsce bitew etc.)
(To pytanie było wielokrotnego wyboru, stąd podwójnie podany udział procentowy. Wyniki ułożone są od najczęściej zaznaczonej odpowiedzi).

a) zmarłych – 64 % (19,1%)
b) walorach historycznych danego miejsca – 62,5 % (18,7%)
c) śmierci – 52,5 % (15,7%)
d) własnym życiu – 39,5 % (11,8%)
e) życiu innych – 31 % (9,3%)
f) przyszłości – 18,5 % (5,5%)
g) Bogu – 17,5 % (5,2%)
h) strachu – 16 % (4,8%)
i) walorach przyrodniczych – 13,5 % (4%)
j) czymś innym (czym?)…- 9,5 % (2,8%)
k) miłości – 7 % (2,1%)
l) niczym – 2 % (0,6%)
m) pracy – 1,5 % (0,4%)

O czym innym myślą respondenci ? Odpowiedzi były ciekawie różne, niektóre bliskie memu myśleniu. Ktoś zastanawia się jak wyglądałyby miasta/regiony/kraje gdyby nie II wojna światowa, gdyby nie zmiany granic, przez które ocaleni musieli pozostawiać groby swoich bliskich; ktoś inny rozmyśla o przemijaniu, o tym czego nie ma, o kruchości życia i o tym, co powodowało, że „ludzie ludziom zgotowali ten los”. Parę osób podkreśliło, iż myśli o walorach krajobrazowych, artystycznych, estetycznych danego miejsca oraz o historii ludzi spoczywających na danym cmentarzu.

Pyt 11. Czy uważa Pan/i , że uprawianie tanatoturystyki niesie ze sobą pozytywne lub negatywne konsekwencje? Proszę wyjaśnić swoją odpowiedź.

Zdecydowana większość respondentów uważa, iż tanatoturystyka niesie ze sobą pozytywne konsekwencje. W wyjaśnieniach pojawiają się następujące opisy: jest elementem poznania historii kraju, regionu, życia i kultury innych społeczeństw, namacalna historia bardziej przemawia do człowieka; wzbogaca naszą wiedzę np. o informacje, których nie uczą w szkole; przyczynia się do refleksji nad swoim życiem, życiem tych, którzy odeszli, nad minionymi dziejami; daje możliwość oddania hołdu zmarłym; pozwala poznać nowe, ciekawe miejsca, ma walory poznawcze, edukacyjne, pogłębienie patriotyzmu; pozwala stać się bardziej wrażliwym, uczy pokory wobec życia, szacunku wobec przeszłości, zmusza do myślenia, uczy nie popełniać tych samych błędów (w przypadku obozów koncentracyjnych, wojen); służy budowaniu wspólnoty z poprzednimi pokoleniami; pomaga zrozumieć jaka jest cienka granica między życiem a śmiercią;

Część osób zwróciła uwagę, że uprawianie jedynie samej tanatoturystyki nie jest czymś ‘normalnym’, powinna ona być elementem szerszego programu turystycznego, stanowić formę ciekawostki. Nie wszyscy też mają odpowiednią dojrzałość, aby takie miejsca zwiedzać i doceniać ich wartość historyczną, edukacyjną. Masowa turystyka w kontekście obiektów tanatoturystycznych też jest kwestią dyskusyjną, bo z ruchem turystycznym wiążą się hałas, zniszczenia. Zbyt duże nagromadzenie turystów może doprowadzić do zniszczenia klimatu danego miejsca.

Kilka osób zadeklarowało, że nie widzi nic ciekawego w zwiedzaniu miejsc/obiektów tanatoturystycznych, że ich odwiedzanie ma negatywne konsekwencje, gdyż wytwarza pesymistyczne nastawienie do życia, utratę humoru, wyzwala myśli o nieuchronnej śmierci, nastroje dekadenckie.

Na koniec pozwolę sobie zacytować kilka opinii, które spodobały mi się najbardziej:):

„Zdecydowanie pozytywne. Cmentarze są nieodłącznym elementem kultury i posiadają bardzo wysokie walory poznawcze. To żywi wytyczają cmentarze i wznoszą pomniki grobowe, nie zmarli. Elementy te są więc niezwykle cennym świadkiem przeszłości, ludzkiej myśli, dawnych obyczajów i postaw wobec śmierci. Wreszcie miejsca związane ze śmiercią skłaniają ku refleksji nad przemijaniem będącym immanentną cechą naszej rzeczywistości”.

„Pozytywne, jeśli nastawienie człowieka jest typowo poznawcze, naznaczone refleksją nad skomplikowaną przeszłością naszego regionu, kraju oraz innych narodów; refleksją nad wartością, istotą życia czy naturą śmierci. Negatywne, jeśli podejście odwiedzających jest nieodpowiednie: 1) wandale (widzimy czasem celowe zniszczenia na przedwojennych nekropoliach czy pomnikach poświęconych ofiarom wojen, zamachów itp., np. pobazgrane swastykami czy gwiazdami Dawida nagrobki; ludzie, którzy to robią, też uprawiają swoistą tanatoturystykę), 2) jeśli tanatoturystyka wynika z niezdrowej, wręcz obłędnej fascynacji śmiercią i wszystkim, co z nią związane, uprawianie jej może utrudniać oderwanie się od tego tematu i normalne funkcjonowanie (jak to ktoś napisał, „jeśli kultura nekrofilna zaczyna dominować i zajmować nadmierne miejsce w życiu to już może być niebezpieczne, bo może jakoś skrzywić”), 3) jeśli szuka się taniej sensacji i kieruje niezdrową ciekawością, odwiedzając miejsca związane z katastrofami, wypadkami komunikacyjnymi, zamachami, bez poszanowania pamięci po zmarłych lub w celu dopuszczania się wypaczeń i nadużyć natury politycznej i historycznej.”

„Nie będę specjalnie oryginalna, jeśli stwierdzę że tanatoturystyka może mieć zarówno pozytywne jak i negatywne konsekwencje. Wszystko zależy od dwóch czynników – nastawienia samego turysty, jego skłonności do refleksji i empatii oraz – od sposobu i otoczki w jakich dane miejsce „sprzedaje” się potencjalnym zwiedzającym. Tutaj mam przede wszystkim na myśli zadbanie o to, by turysta nie zapomniał, że nie znajduje się w Tunelu Strachów w wesołym miasteczku, lecz styka się z autentycznymi ludźmi, ich historią, cierpieniem, strachem, bólem i ma obowiązek okazać zmarłym taki sam szacunek jaki okazałby (mam nadzieję!) żyjącym. Krótko o potencjalnych negatywnych skutkach tanatoturystki: zamienienie tragedii/śmierci w rozrywkę dla mas, uczynienie ze zmarłych „przedmiotów”, odhumanizowanych „zabawek” służących rozrywce, mających pobudzić niezdrową ciekawość i zaspokoić najniższe instynkty (taki skutek ma, moim zdaniem, epatowanie opisami okrutnych zbrodni w pisemkach w rodzaju „Detektywa” i podobny efekt może przynosić radosne zwiedzanie Londynu śladami Kuby Rozpruwacza). W sferze materialnej – ryzyko „zadeptania” cennych miejsc pamięci/cmentarzysk przez tłumy zwiedzajacych, ryzyko pozostawienia w nich „cennych” napisów w rodzaju „Tu byłem” albo tego, że każdy zwiedzajacy zabierze sobie po kamyczku lub kosteczce „na pamiątkę”. Pozytywy: poznawanie miejsc pochówku służy pogłębianiu wiedzy historycznej, pozwala poznać obyczaje-wierzenia minionych czasów, kształci zmysł estetyczny (mam na myśli zabytkowe nekropolie, gdzie nagrobki często są dziełami sztuki), sprzyja refleksji nad przemijaniem, nad życiem i śmiercią, pozwala zrozumieć, że ludzie, którzy nas poprzedzali byli podobni do nas – mieli emocje, ambicje, żyli pełnią życia – nie byli papierowymi postaciami rodem z podręcznika historii. Odwiedzając nekropolie można „namacalnie” zetknąć się z przeszłością. To wszystko sprzyja też pobudzeniu kreatywności – o ile zwiedzajacy jest artystą/pisarzem. Z praktycznego punktu widzenia – umiejętnie wykorzystana tanatoturystyka może pomóc w promowaniu danego miejsca a jednocześnie zapewnić fundusze na utrzymanie go w dobrym stanie. „

Dodaj komentarz