Cmentarz przy ul. Smutnej: historia (wciąż odkrywana)

1940, cmentarz smutna

W związku z tym, iż końca dobiega I etap rewitalizacji terenu dawnego cmentarza przy ul. Smutnej winna jestem Czytelnikom opowiedzenia ‘jak to się wszystko zaczęło’ 🙂
Jako, że temat jest odrobinę obszerny, podzielę go na kilka odcinków. Dziś o historii, która wciąż jest odkrywana…

W przypadku wielu szczecińskich cmentarzy, zwłaszcza tych mniejszych i tych bez zachowanej dokładnej dokumentacji, ciężko z historyczną precyzją opisać ich dzieje. Chyba, że zachowały się nań nagrobki, będące cennym źródłem historycznym. Taka sytuacja miała właśnie miejsce w przypadku cmentarza przy ul. Smutnej. Choć owych nagrobków nie było początkowo widać…

Zanim w 2008 r. w gronie społeczników z Portalu Miłośników Prawobrzeża rozpoczęliśmy porządkowanie tego cmentarza wiedzieliśmy o jego historii w zasadzie niewiele, a wiedza ta w głównej mierze pochodziła z trzech dostępnych wówczas źródeł: tzw. Kart Cmentarzy, czyli dokumentacji ewidencyjnej z 1996 r. oraz książek: „Szczecińskie cmentarze” Bogdana Frankiewicza (patrz: recenzja) i „Szczecin Klęskowo” Marka Łuczaka.

Plan cmentarza wg. karty ewidencyjnej z 1996 r.

Cmentarz ten położony jest obecnie na terenie osiedla Bukowe – Klęskowo. Przed wojną chowano nań mieszkańców wsi Hökendorf. Wcześniej pochówki odbywały się na cmentarzu przy obecnym kościele p.w. św. Stanisława (patrz: fragment przedwojennej mapy). Przypuszczalnie na przykościelnej nekropolii miejsca było coraz mniej, dlatego też wydzielono pod pochówki ok. 0,5 hektarowy obszar przy ul. Smutnej, która to przed wojną nazywała się Friedhofstrasse (ul. Cmentarna).

Podstawowa informacja: kiedy cmentarz powstał?

W Karcie Cmentarza widnieje ogólnikowy zapis: II poł. XIX w., B. Frankiewicz w swej publikacji przyznaje, że dokładnej daty nie udało się ustalić, zaś M. Łuczak podaje datę ok. 1920. Spora rozbieżność.
Po kilku latach i kilkudziesięciu odnalezionych nagrobkach wiemy, że najbliżej prawdy jest informacja z dokumentacji ewidencyjnej. Cmentarz widnieje na mapie z 1888 r., zaś najstarszy do tej pory odnaleziony nagrobek upamiętnia osobę zmarłą w 1875 r. Jest to niezaprzeczalny dowód, że cmentarz funkcjonował już w połowie lat 70-tych XIX w., a bardzo prawdopodobne, że założony został jeszcze wcześniej. Najstarszą częścią cmentarza jest część zachodnia, od strony słupa energetycznego, co potwierdza kilkanaście nagrobków z II połowy XIX w. tamże odnalezionych.

Druga podstawowa informacja: do kiedy funkcjonował ?

Biorąc pod uwagę szczątkowe wiadomości w dostępnych publikacjach oraz fakt, iż zdecydowana większość odnalezionych nagrobków pochodzi z okresu do I wojny światowej, można stwierdzić, że cmentarz został zamknięty ok. 1920 r., lecz jeszcze do lat 30-tych miały miejsce pojedyncze pochówki. Od tamtej pory miejsce to powoli było niszczone, najpierw podczas działań wojennych w 1945 r., potem zaś przez nowych, polskich osadników.

Obecnie we wschodniej części dawnego cmentarza utworzono lapidarium. O kilkuletnich staraniach o uporządkowanie tego terenu opowiada cykl artykułów „Od dewastacji po rewitalizację”: 
część 1: Początek 
część 2 : Działań społecznych ciąg dalszy
część 3: Lapidarium zamiast kortów

———–
Dla zainteresowanych: o historii tegoż cmentarza pisałam również w IES oraz na portalu bukowe.info

One thought on “Cmentarz przy ul. Smutnej: historia (wciąż odkrywana)

Dodaj komentarz