Georg Hannig – pierwszy dyrektor Cmentarza Centralnego

GeorgHannig

Można śmiało powiedzieć, iż bez niego szczeciński Cmentarz Centralny nie zachwycałby pięknem przyrody i architektury. Przez kilkadziesiąt lat sprawował on nad nim piecze, dążąc do stworzenia wyjątkowego cmentarnego parku. Sam na nim jednak nie spoczął.

OGRODNIK

Georg Hannig urodził się 23.03.1872 r. w Berlinie. W okresie młodości zainteresował się sztuką ogrodniczą, zdobywając pierwsze edukacyjne szlify podczas praktyk u znanych ogrodników: projektanta Willego Lange oraz ówczesnego dyrektora Urzędu Zieleni Miejskiej w Berlinie Hermanna Mächtiga. Dalsze umiejętności kształtował pracując w Stuttgardzie w ogrodach królowej wdowy oraz w węgierskich posiadłościach jednego z austriackich książąt. W wieku 21 lat otrzymał swoje pierwsze samodzielne zlecenie – wykonanie aranżacji parterów roślinnych w palmiarni na Międzynarodowej Jubileuszowej Wystawie Ogrodniczej w Lipsku w 1893 r. Jego dalsza edukacyjna podróż wiodła przez Berlin, Legnicę, Brugię (w Belgii) i paryski Wersal. Pierwsze samodzielne stanowisko otrzymał we francuskim Metz, gdzie zajmował się urządzeniem terenów zielonych na polach bitew wojny prusko-francuskiej.

DYREKTOR

Na przełomie Zdjęcie Georga Hanniga z lat 20-tych XX w. (źródło zdjęcia: M. Słomiński, Cmentarz Centralny w Szczecinie. Ogromny park pochował umarłych, Szczecin 2005)XIX i XX w. Szczecin był miastem rozwijającym się intensywnie zarówno pod względem gospodarczym, jak i urbanistycznym. Jedną z ważniejszych inwestycji, której projekt zatwierdzono w 1899 r. była budowa nowoczesnego cmentarza o charakterze parkowym. Hermann Haken, ówczesny nadburmistrz miasta, potrzebował kompetentnej osoby do zarządzania ogromną nekropolią. W 1900 r. na jego zaproszenie do Szczecina przyjechał 28-letni Georg Hannig. Mimo młodego wieku miał on już duże praktyczne doświadczenie w urządzaniu założeń ogrodowych, które to przydać się miało przy drobiazgowym projektowaniu wraz z architektem Wilhelmem Meyerem każdej części szczecińskiego cmentarza.

Od 1900 r. przez kolejne 28 lat Georg Hannig nieprzerwanie zarządzał cmentarzem centralnym tworząc jedną z piękniejszych europejskich nekropolii łączącą w sobie cechy założeń krajobrazowych i architektonicznych. Dla Hanniga ważny był każdy detal. Wykorzystując swoją wiedzę z zakresu sztuki ogrodowej starannie dobierał roślinność tworząc leśne, parkowe i ogrodowe enklawy. Żaden gatunek drzew i krzewów nie pojawił się tu przypadkiem. Na ich wybór i lokalizację miały wpływ walory botaniczne, barwa, okres kwitnienia, warunki siedliskowe, a nawet symbolika. Dobierając poszczególne gatunki Hannig musiał mieć wyobrażenie jak będą one wyglądać za kilkadziesiąt lat.

Dyrektor Hannig cenił sobie ład i porządek. Miał wizję jak powinien wyglądać współczesny cmentarz – park. Dlatego też w 1912 r. stworzył on regulamin cmentarza centralnego, rozszerzony następnie w 1919 r. Zawierał on m.in. wytyczne dotyczące zindywidualizowania form nagrobków, które to powinny być wykonane z naturalnych materiałów i harmonijnie wkomponowane w okalającą ją zieleń. Mimo początkowych sprzeciwów wobec ustalania sztywnych ram wyglądu nagrobków i ich otoczenia, koncepcja Hanniga została ostatecznie zaakceptowana, gdyż pewna doza rygoru pozwalała uniknąć architektonicznego chaosu.

Hannig zaprojektował ok 1918 r. (wspólnie z Luise Hoyer) zachodnią część cmentarza, różniącą się znacznie od starszej części układem przestrzennym nawiązującym do modernistycznej sztuki ogrodowej lat 20-stych XX w. Główną aleję w nowej części nekropolii nazwano zresztą aleją Georga Hanniga (obecnie jest to aleja Lipowa).

Oprócz pełnienia funkcji dyrektora Cmentarza Centralnego Hannig był również doradcą władz Prowincji Pomorskiej do spraw upamiętniania żołnierzy poległych w pierwszej wojnie światowej. Jeździł po całej Europie nadzorując zakładanie cmentarzy wojennych i doradzając przy ich pielęgnacji. 

W 1928 r. ze względu na pogarszający się stan zdrowia Hannig zrezygnował ze wszystkich stanowisk i wyjechał do Szwajcarii, gdzie zmarł 14 listopada 1934 r. w wieku 62 lat. 

PAMIĄTKOWY POMNIK

Choć Georg Hannig pochowany został w rodzinnym Berlinie, to przedwojenni Szczecinianie nie zapomnieli o współtwóLokalizacja pomnika upamiętniającego Georga Hannigarcy jednej z najpiękniejszych europejskich nekropolii. W Gaju Urnowym (obecnie w tym miejscu znajduje się lapidarium) ustawiono cenotaf z jego popiersiem. Po wojnie zostało ono rozbite, a sam pomnik przewrócony.

Kilka lat temu postanowiono go przenieść w bardziej widoczne miejsce – obok krzyża poświęconego pamięci zmarłych Szczecinian, w pobliżu kaplicy głównej. Dawni, niemieccy mieszkańcy Szczecina zrzeszeni w „Heimatkreis Stettin” (Związek Ojczyźniany Szczecinian) postanowili sfinansować zrekonstruowanie popiersia na podstawie starej ikonografii. 25 czerwca 2005 r. kamienna kolumna z napisem „Georg Hannig 1872 – 1934. Friedhofdirektor der Stadt Stettin von 1900 – 1928” i nowym, betonowym popiersiem została oficjalnie odsłonięta.

 

Cokół z popiersiem Georga Hanniga (fot. Agata Freindorf, 2014)               Cokół z popiersiem Georga Hanniga (fot. Agata Freindorf, 2014)

Wybrane publikacje Georga Hanniga

  • G. Hannig, Der Friedhof und seine Kunst, Berlin 1908
  • G. Hannig, Friedhofskunst, Gartenkunst, Feuerbestattung, Stettin 1912
  • G. Hannig, Pommerns alte Grabmäler, w: “Pommersche Heimat”, nr 8, Stettin 1912
  • O. Marcuse, G. Hannig, Die Feuerbestattung. Eine geschichtlich-ästhetische Betrachtung nebst einem Abriss über vorbildliche Urnenbeisetzungsstätten, Braunschweig 1917
  • G. Hannig, Pommerns alte Grabmäler. Zugleich ein Führer durch die Grabmal – Sammlung auf dem Stettiner Hauptfriedhofe, Stettin 1917
  • G. Hannig, Der Stettiner Hauptfriedhof: Führer durch die Anlage mit zahlreichen Abbildungen, einen farbigen Plan, Richtlinien für die Ausgestaltung der Grabplätze und einem Auszug aus der Friedhofsordnung, Stettin 1918
  • G. Hannig, Gedanken über Friedhofskunst, Stettin 1918
  • G. Hannig, Der Laubengarten – Mit 7 Zeichnungen, w: Unser Pommerland, z. 2, 1921, s. 53 – 57
  • G. Hannig, Kunst und Handwerk, w: Stettiner Jahrbuch 1922, s.144-150
  • G. Hannig, Der ländische Friedhof, w: Pommerscher Heimatkalender 1924, s. 51
  • G. Hannig, Alte und neue Friedhofskunst, w: Stettin Deutschlands Städtebau, Berlin – Halensee 1925, s. 98 – 102.
  • G. Hannig, Die gartenkünstlerische Gestaltung”, w: Kultur und Kunst im Gartenbau, Auszug aus Vorlesungen an der Stettiner Volkshochschule, Stettin 1926
  • G. Hannig, Kriegerehrung in Pommern, w: Unser Pommerland, z. 4, 1926, s. 173 – 175
  • G. Hannig, Kultur und Kunst im Gartenbau, Stettin 1927
  • G. Hannig, L. Lotte, A. Dahl, Der stettiner Hauptfriedhof, Stettin 1928
  • G. Hannig, Totenbestattung und Kriegerehrung, w: Unser Pommerland, z.1, 1928, s. 25-26
  • G. Hannig, Eines Menschen Werdegang. Kulturstudie auf Grund persönlicher Erlebnisse (Autobiografie), Zurich 1932

 

Źródło informacji / Bibliografia (kliknij)
  • M. Michalak, Cmentarz Centralny w Szczecinie jako przykład realizacji idei przeniesienia cmentarzy z miast i kościołów do ogrodów, w: J. Borzyszkowski (red.), Nekropolie Pomorza, Gdańsk 2011
  • M. Słomiński, Cmentarz Centralny w Szczecinie. Ogromny park pochował umarłych, Szczecin 2005
  • Encyklopedia Szczecina, T.1 (red. T. Białecki), hasło: Hannig Georg (opr. M. Schimanke)
  • informacje prasowe

Dodaj komentarz