Głaz pamięci marynarzy z krążownika S.M.S. Augsburg

ikona-glaz augsburg

Cmentarz Centralny, aleja Kasztanowa. Niepozornie wyglądający głaz z częściowo pozłacaną inskrypcją. To pamiątka tragedii sprzed 100 lat.

Lokalizacja

Lokalizacja pomnika na Cmentarzu Centralnym
Lokalizacja pomnika na Cmentarzu Centralnym

Głaz zlokalizowany jest tuż przy samej alei Kasztanowej biegnącej od drugiej bramy (za Żelaznym Krzyżem, przy kwaterze 9F). Wokół niego znajdują się polskie groby.

Nie przypadkowo pomnik ten ulokowany jest akurat w tej części nekropolii. Przed 1945 r. była ona wydzielona z obszaru Cmentarza Centralnego i stanowiła odrębny cmentarz garnizonowy, administrowany przez władze wojskowe.  Znajdowały się tu m.in. groby żołnierskie z obu wojen światowych. Ponoć jeszcze w latach 60-tych można było spotkać tu równe szeregi zarośniętych mogił. Obecnie znajdują się tu groby polskie, jednakże wśród nich uchowała się jedyna pamiątka związana z I wojną światową

Tragedia na morzu

SMS Augsburg w 1914 r.
SMS Augsburg w 1914 r.

Noc z 24 na 25 stycznia 1915 r. Niemiecki krążownik „Augsburg”, zbudowany w 1909 r., przepływał ok. 20 mil morskich na wschód od wyspy Bornholm. Od kilku miesięcy jednostka ta uczestniczyła w operacjach przeprowadzanych na Bałtyku, takich jak ostrzeliwanie rosyjskich portów, stawianie zagród minowych czy potyczki z rosyjskimi krążownikami. Prawdopodobnie wracano właśnie z jednej z takich akcji. Na jego pokładzie służyło ok 367 marynarzy. Około godziny 2 w nocy okrętem wstrząsnęła nagła eksplozja. Krążownik wszedł na minę morską, jedną z wielu postawionych przez flotę rosyjską w styczniu 1915 r. na szlakach żeglugowych koło Rugii i Bornholmu. Woda wlała się do środka przez wyrwę w poszyciu kadłuba zalewając trzecią kotłownię i pozbawiając życia pięciu pracujących tam palaczy. Podjęto natychmiast akcję ratunkową, jednakże podczas niej zginęły kolejne dwie osoby, zaś woda przedostała się do dwóch dalszych kotłowni powodując unieruchomienie okrętu. Nie zatonął, lecz wymagał szybkiej naprawy. Przy pomocy kontrtorpedowców (niszczycieli) S.M.S. Augsburg został przeholowany do Świnoujścia, a następnie do szczecińskiej stoczni Vulcan. W Szczecinie przeprowadzono jedynie prowizoryczny remont (kompleksową naprawę okręt przeszedł w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu).

Krążownik „Augsburg”, był jednym z najnowocześniejszych i najbardziej aktywnych okrętów floty cesarskiej. Powrócił do służby w maju 1915 r. aktywnie działając na Bałtyku do końca wojny. Po zakończeniu działań wojennych w ramach reparacji trafił do Japonii, gdzie w 1922 r. został zezłomowany

Ofiary

Pomnik-głaz upamiętniający zmarłych marynarzy z krążownika S.M.S. Augsburg (fot. A. Freindorf, 2014 r.)
Pomnik-głaz upamiętniający zmarłych marynarzy z krążownika S.M.S. Augsburg (fot. A. Freindorf, 2014 r.)

Śmierć dosięgła siedmiu marynarzy, którzy znajdowali się najbliżej miejsca wybuchu miny. Kim byli? Dwaj pierwsi byli maszynistami, którzy obsługiwali maszyny napędzające okręt, zaś pozostali pracowali w kotłowni jako palacze.

  1. Ernst Bräuer, ur. 23.10.1894 r., mat maszynista (21 lat)
  2. Erich Nöcker, ur. 22.10.1894 r., jednoroczny ochotnik, kandydat na głównego maszynistę (21 lat)
  3. Valentin Labonde, ur. 18.04.1892 r., główny palacz (23 lata)
  4. Philipp Adler, ur. 25.05.1891 r. w Mainz, był pochodzenia żydowskiego, palacz (24 lata)
  5. Richard Müller, ur. 13.03.1890 r., palacz (25 lat)
  6. Mathias Backes, ur. 30.12.1892 r., palacz (23 lata)
  7. Hermann Stanislowski, ur. 9.12.1892 r., palacz (23 lata)

Jak głosi inskrypcja na głazie: Zginęli śmiercią bohaterską za Cesarza i Ojczyznę 25.1.1915 r. na pokładzie SMS „Augsburg (Es starben den Heldentod fur Kaiser und Vaterland am 25.1.1915 an Bord S.M.S. „Augsburg”). Na dole widnieje dopisek „Pokój ich prochom” (Friede Ihrer Asche).

Głaz ma kilka tajemnic. Można przypuścić, że ciała marynarzy pochłonęło morze, a pomnik pełni jedynie funkcję pamiątkową. Lecz kto i kiedy dokładnie go ustawił? Krążownik i jego załoga nie byli wszak związani ze Szczecinem. Jednakże krótka obecność okrętu w szczecińskiej stoczni mogła przyczynić się do powstania inicjatywy upamiętnienia zmarłych siedmiu marynarzy.

W roku 2015 mija setna rocznica tego pierwszowojennego epizodu, którego tragedia splotła się ze szczecińskim cmentarzem.

Oryginalna inskrypcja na głazie

„ES STARBEN DEN HELDENTOD

FÜR KAISER U. VATERLAND

AM 25.1.1915.

AN BORD S.M.S. „AUGSBURG”

MASCHINISTENMAAT ERNST BRÄUER

GEB. 23.10.94.

EINJ. FRW. OB. MASCH. ANW. ERICH NÖCKER

GEB. 22.10.94.

OBERHEIZER VALENTIN LABONDE

GEB. 18.4.92.

HEIZER PHILIPP ADLER

GEB. 25.5.91

HEIZER RICHARD MÜLLER

GEB. 13.3.90.

HEIZER MATHIAS BACKES

GEB. 30.12.92.

HEIZER HERMANN STANISLOWSKI

GEB. 9.12.92.

FRIEDE IHRER ASCHE”

Źródło informacji / Bibliografia (kliknij)
  • http://www.weltkriegsopfer.de/
  • R. Gaziński, Upamiętnienie marynarzy krążownika „Augsburg” na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie„, Świat morskich publikacji, Szczecin 2011
  • M. Słomiński, Cmentarz Centralny w Szczecinie. Ogromny park pochował umarłych, Szczecin 2005
  • J. Wohl, 100 lat Cmentarza Centralnego w Szczecinie, Szczecin 2007

Dodaj komentarz