Janina Smoleńska ps. Jachna

janina smoleńska - grób

Szczecińska ziemia stała się miejscem ostatniego spoczynku wielu ważnych dla miasta i regionu osób, związanych z życiem kulturalnym, politycznym, sportowym etc. Cykl „Groby zasłużonych Szczecinian” ma na celu przybliżyć ich sylwetki, aby pamięć o nich trwała.


Grób Janiny Smoleńskiej na Cmentarzu Centralnym

W związku z utworzeniem szlaku turystycznego „Niezwykli szczecinianie i ich kamienice” (patrz: projekt „Kamienice Szczecina”) prezentującego sylwetki 13–stu Szczecinian oraz kamienic, w których zamieszkiwali, odsłaniane są tablice informacyjne z krótkimi biogramami.

Jedną z tych postaci, której tablica odsłonięta zostanie 11 października br., jest zmarła przed trzema laty i pochowana na szczecińskim Cmentarzu Centralnym Janina Smoleńska, ps. Jachna – żołnierz Armii Krajowej, sanitariuszka oddziałów partyzanckich na Wileńszczyźnie.

Data i miejsce urodzenia: 7.02.1926 r., Tarkowszczyzna, powiat wileński.

Życiorys: Janina Smoleńska przeszła cały szlak charakterystyczny dla „żołnierzy wyklętych”: od walki z okupantem niemieckim w oddziałach Polskiego Państwa Podziemnego, przez konspirację antykomunistyczną, po więzienie epoki stalinowskiej. Wybuch II wojny światowej zastał ją w Święcanach pod Wilnem, gdzie rodzice pracowali jako nauczyciele w tutejszej szkole. W czerwcu 1943 r. rozpoczęła się jej działalność w partyzantce. Wraz z rodzicami wstąpiła do leśnego oddziału dowodzonego przez ppor. Antoniego Burzyńskiego ps. „Kmicic”. To w nim przybrała pseudonim „Jachna”. Podczas likwidacji oddziału „Kmicica” przez partyzantów sowieckich ‘Jachna” wraz z rodzicami zdołała zbiec, by powrócić do służby w 5 Wileńskiej Brygadzie AK, którą dowodził major Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”. Kolejno została sanitariuszką w kompani ppor. Feliksa Selmanowicza ps. „Zagończyk”, z którą to wzięła udział w bitwie pod Krawczunami. Koniec II wojny światowej nie był końcem jej niepodległościowej działalności…

Po zajęciu Wilna przez Sowietów i rozbrojeniu polskich oddziałów „Jachna” trafiła do więzienia na Łukiszkach. Uniknęła skazania dzięki wstawiennictwu jednego z funkcjonariuszy NKWD, któremu w czasie okupacji ocaliła życie. Po zwolnieniu pracowała w Komisji Ewakuacyjnej w Wilnie organizującej transporty do Polski. We wrześniu 1945 r. wraz z rodziną przybyła do Sopotu podejmując studia na Akademii Medycznej w Gdańsku. W 1946 r. związała się z konspiracją antykomunistyczną, najpierw zajmując się drukowaniem ulotek, a następnie powracając do partyzantki wstępując do szwadronu swojego przyszłego męża Leona Smoleńskiego ps. „Zeus”. Jako sanitariuszka przemierzyła z nim Warmię i Mazury oraz Bory Tucholskie. Po demobilizacji szwadronu udała się ze swoim przyszłym mężem do Zielonej Góry.

W styczniu 1947 r. została aresztowana przez UB, osadzona w Areszcie Karno-Śledczym w Bydgoszczy i wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego skazana na podwójną karę śmierci oraz pozbawienie praw obywatelskich i honorowych za działalność niepodległościową. Na mocy amnestii wyrok zamieniono na 15 lat więzienia, później zmniejszono do 10-ciu lat. Karę odbywała w ciężkich więzieniach komunistycznych dla kobiet: w bydgoskim Fordonie i w Inowrocławiu. W 1956 r. na fali odwilży Janina Smoleńska została zwolniona.

gr-25C3-25B3b-Janina-Smole-25C5-2584ska-mapaZwiązek ze Szczecinem: Po wyjściu z więzienia w 1956 r. zamieszkała w Szczecinie, na II piętrze kamienicy przy al. Bohaterów Warszawy 106. Rok później rozpoczęła pracę w szczecińskiej oświacie ucząc języka polskiego w szkołach podstawowych (nr 6, 10, 35, 70), średnich  (I Liceum Ogólnokształcące dla Pracujących, Studium Nauczycielskie) oraz wyższych (Wyższa Szkoła Nauczycielska, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Wydział Filologiczny Uniwersytetu Szczecińskiego). Od 1996 r. była matką chrzestną 12. Dywizji Zmechanizowanej im. J. Hallera. W 2008 r. otrzymała medal Uniwersytetu Szczecińskiego. W 2009 r. szczeciński IPN wydał książkę będącą zapisem wielogodzinnych rozmów z Janiną „Jachną” Smoleńską (E. Wnuk, M. Kruk, Nie było czasu na strach…, Szczecin 2009)

Data śmierci: 5.08.2010 r.

Miejsce spoczynku: Szczecin, Cmentarz Centralny, kw. 24 A (rząd 1, grób nr 14).

Pochowana jest wraz ze swoim mężem (Leon Smoleński 7.04.1922 – 12.01.1995) oraz rodzicami (Maria Wasiłojć 14.04.1905 – 2.05.1985, Wiktor Wasiłojć (23.01.1902 – 19.07.1955).

Dodaj komentarz